دیتاسنترها؛ همسایه‌های ناخوانده

[پیمان]

هوش مصنوعی در چند ثانیه به پرسش‌های ما پاسخ می‌دهد، اما پشت این فناوری، ساختمان‌های عظیمی قرار دارند که شبانه‌روز برق مصرف می‌کنند و ساخت آن‌ها به زمین و منابع طبیعی مثل آب و برق فراوان نیاز دارد. حالا از هند و فرانسه تا فنلاند و آمریکا، گسترش این زیرساخت‌ها موجی از اعتراض‌های مردمی به راه انداخته است. ساکنان مناطق میزبان می‌پرسند چرا آن‌ها باید بهای این پیشرفت را بپردازند؟



منبع

[پیمان]

توشار شتی حدود شش ماه پیش آپارتمانی در حومۀ بمبئی خرید. او از پنجرۀ طبقه بیست‌ویکم، چشم‌اندازی سرسبز داشت؛ اما حالا به‌جای درختان، زمین سرخ‌رنگی را می‌بیند که برای ساخت مرکز دادۀ شرکت آمازون آماده شده است. این مهندس ۴۶ ساله به خبرگزاری رویترز می‌گوید: «اگر می‌دانستم، این خانه را نمی‌خریدم.»

همسایه‌ها نگران سروصدا، کاهش ارزش خانه‌ها و فشار بر منابع آب و برق‌اند. آمازون در مقابل می‌گوید تأسیساتش از سامانه‌های اختصاصی تأمین آب و برق و خنک‌سازی بدون مصرف آب استفاده خواهد کرد

[پیمان]

مصرف برقی به اندازۀ یک کشور
دیتاسنترها ساختمان‌هایی مملو از سِروِر هستند که اطلاعات و خدمات اینترنتی، از جمله هوش مصنوعی را پردازش می‌کنند. طبق برآورد آژانس بین‌المللی انرژی، مصرف برق این مراکز در جهان از ۴۸۵ تراوات‌ساعت در سال ۲۰۲۵ به حدود ۹۵۰ تراوات‌ساعت در سال ۲۰۳۰ خواهد رسید؛ یعنی تقریباً معادل کل برق مصرفی سالانۀ کشوری مانند ژاپن.

در فرانسه نیز ابعاد پروژه‌ها به‌سرعت بزرگ‌تر می‌شود. به گفتۀ شرکت مدیریت شبکه برق فرانسه (RTE)، شمار پروژه‌های متقاضی اتصال به شبکۀ برق از حدود ۴۰ مورد در پایان سال ۲۰۲۴ به نزدیک ۸۰ مورد در ماه مه ۲۰۲۶ رسیده است. ظرفیت برق درخواست‌شده نیز بیش از سه برابر شده است؛ هرچند همه این طرح‌ها لزوماً ساخته نخواهند شد.

نگرانی‌های زیست‌محیطی
در فوجو، روستایی با کمتر از ۷۰۰ نفر جمعیت در نزدیکی پاریس، قرار است مجموعه‌ای ساخته شود که به‌عنوان بزرگ‌ترین مرکز دادۀ اروپا معرفی شده است. به گزارش لوموند، این پروژۀ عظیم که بخشی از سرمایۀ آن از سوی صندوق‌های سرمایه‌گذاری امارات متحده عربی تأمین می‌شود، شامل ۱۱ ساختمان دیتاسنتر در زمینی به وسعت ۹۰ هکتار، معادل ۱۲۶ زمین فوتبال خواهد بود.

این طرح با مخالفت کشاورزان و فعالان محیط زیست روبه‌رو شده است. منتقدان نسبت به نابودی زمین‌های کشاورزی، مصرف بالای انرژی و پیامدهای استقرار بیش از ۶۰۰ ژنراتور برق اضطراری هشدار می‌دهند. این پروژه در ماه ژوئیه مجوزهای اصلی خود را دریافت کرد.

نگرانی‌ها به مصرف برق محدود نیست. برخی دیتاسنترها برای خنک‌سازی سرورها آب مصرف می‌کنند و تولید برق موردنیازشان نیز می‌تواند با مصرف آب و انتشار گازهای گلخانه‌ای همراه باشد. آژانس بین‌المللی انرژی می‌گوید نزدیک به ۴۰ درصد ظرفیت شناسایی‌شده دیتاسنترهای ویژۀ هوش مصنوعی در مناطقی قرار دارد که با تنش آبی بالا یا بسیار بالا مواجه‌اند.

قطع ۲۵۰ هزار درخت برای ساخت مرکز دادۀ گوگل در فنلاند

در فنلاند، قطع ۲۵۰ هزار درخت برای ساخت مراکز دادۀ گوگل جنجال‌برانگیز شده است. به گزارش روزنامۀ لوموند، شرکت زیرمجموعۀ این غول آمریکایی، بدون انتظار برای تکمیل ارزیابی‌های اجباری زیست‌محیطی، ۵۳۰ هکتار جنگل را در دو منطقۀ موهوس و کایانی از بین برده و نزدیک به ۹ کیلومتر کانال زه‌کشی بدون مجوز حفر کرده است.

مقام‌های فنلاندی دستور توقف عملیات را داده‌اند و پلیس تحقیقات دربارۀ احتمال تخریب محیط زیست را آغاز کرده است. گوگل می‌گوید تصور می‌کرده مجوزهای لازم را دریافت کرده است. این غول فناوری گفته با مقامات در این باره همکاری خواهد کرد. این ماجرا به واکنش گستردۀ شهروندان انجامیده و ابتکاری برای تشدید نظارت قانونی بر دیتاسنترها، بیش از ۵۰ هزار امضا جمع‌آوری کرده است.

[پیمان]

از اعتراض خیابانی تا صندوق رأی
مخالفت‌ها اکنون ابعاد سیاسی نیز پیدا کرده‌اند. به گزارش مجلۀ فورچون، رأی‌دهندگان دست‌کم ۱۴ شهر و منطقه شهری در ایالت اوهایوی آمریکا، در انتخابات سوم نوامبر، محدودیت‌هایی علیه ساخت دیتاسنترها تصویب کردند. در بریتانیا نیز به نوشتۀ گاردین، شرکت‌های بزرگ فناوری به دولت هشدار داده‌اند که بدون جلب حمایت جوامع محلی، اجرای پروژه‌های جدید با خطر مخالفت‌های گسترده روبه‌رو خواهد شد.

بااین‌حال، اعتراض‌ها هنوز روند گسترش این زیرساخت‌ها را متوقف نکرده‌اند. رویترز گزارش داده که ظرفیت دیتاسنترهای در دست ساخت آمریکا از دسامبر ۲۰۲۵ تا ژوئن ۲۰۲۶، ۴۸ درصد افزایش یافته است. درحالی‌که شرکت‌های فناوری بر سرمایه‌گذاری، اشتغال و درآمدهای مالیاتی تأکید دارند، مخالفان همچنان می‌پرسند چه کسانی از توسعه هوش مصنوعی سود می‌برند و هزینه‌های زیست‌محیطی و اجتماعی آن بر دوش چه کسانی خواهد بود؟